NAJSTARIJI SPOMENICI

  Naš grad je bogat starinama. Na svakom koraku prolaznik se susreće sa belezima minulih vremena. Tako je to i sa našim grobljima. Sve što se zbivalo i svi koji su živeli i događaje istorijom zapisane preživljavali, otišli su u večna konačišta. Sve je na groblju sabrano, sve na jednom mestu prikupljeno. Šetnja kneževačkim grobljem neodoljivo podseća na šetnje naše čuvene književnice Isidore Sekulić (1877-1958), koje je opisala u svojoj zbirci pripovedaka „Hronika palanačkog groblja“(1940). Ima u groblju puno toga da se ispriča. Sve je isprepletano pričama i sudbinama ljudi. Ipak pažnju privlače neki grobovi, neobično stari i visoki. Kao da opravdavaju Isidorin opis grobnog mesta gospa Nole Lazarićke. Zaista, kada se ulazi u Rimokatoličko groblje, od Pravoslavnog, primećuje se još iz daljine da se jedan spomenik „uspravio kao katarka na polupanom brodu“, kako bi to Sekulićka rekla.

Taj veliki, a ujedno i najstariji spomenik u kneževačkom rimokatoličkom groblju, pripada prvom župniku-svešteniku u Turskoj Kanjiži, Fodor Gašparu (1801-1864). Neobičan spomenik, sa slomljenim krstom na vrhu privlači pažnju svakog znatiželjnog prolaznika. Ipak, o „vlasniku“ ovog grobnog mesta teško je bilo šta reći, a u nedostatku izvora o istom.

  Zna se pouzdano: Dugi niz godina u Turskoj Kanjiži ne postoji samostalna župa. Vernici pripadaju čas kanjiškoj, čas čokanskoj parohiji (od 1837.godine). Na ovoj teritoriji preplitale su se dijeceze (biskupije). Uglavnom je mesto pripadalo čanadskoj biskupiji , ali i temišvarskoj, neko vreme. Zna se da su u osamnaestom veku ovde bili prisutni misionari-monasi franjevačkog reda. Oni su opsluživali i rimokatolič

ku zajednicu u Turskoj Kanjiži, a crkva je bila kraj Tise, građena od trošnog materijala i posvećena Svetom Jovanu Nepomuku. Matice su vođene od 1773. godine, na latinskom i mađarskom jeziku

. Bilo je kasnije više administratora Crkveno-školske rimokatoličke opštine u Turskoj Kanjiži. Među njima ističu se: Vincent Sajc (1773-1774), Vilhelm (1774-1775), Bernardini (1775-1

779), Kapistran Horvat (1779-1783), Kristotam Hajm (1783-1786), Marko Masuraj (1786-1793), Donizije Harangozo Boroš (1793-1797), Dionizije Čeh (1797-1801), Melhior Hejer (1801-180

8), Jozef Đerđi (1808-1811), Antonije Čikaj (1811-1818), Jozef Sibermajer (1818-1821), Martin Torme (1821-1828) i Jozef Stavitcki (1828-1837). Posle 1837. godine u Tursku Kanjižu dolazi sveštenik Gašpar Fodor i zadržava se u mestu sve do svoje smrti, 1864. godine. Novu crkvu od čvrstog materijala započeo je 1847. godine graditi turskokanjiški spahija Đorđe Servicki (umro 1854), a istu su završili njegovi naslednici 1858. godine. Tada je i zvanično osnovana nova župa, tj. parohija, a prvi samostalni župnik u mestu bio je upravo Fodor Gašpar, sveštenik koji je i sahranjen na mesnom groblju.

  Dakle , sveštenik Gašpar doživeo je kako osnivanje župe, tako i završetak izgradnje rimokatoličke crkve, kao i njeno

osvećenje. Spomenik koji nadvisuje sve ostale u groblju dostojno stoji i obeležava duhovni i kulturni razvitak ovdašnjeg mađarskog stanovništva. Priča o njemu samo je jedna od mnogih!

Foto: Goldman